รวม 50 สุภาษิตไทยสอนใจ พร้อมความหมายสำหรับนักเรียน
สวัสดีครับนักเรียนทุกคน ในบทความนี้ผมได้รวบรวมสุภาษิตไทยที่สำคัญ เป็นคติสอนใจที่ดี และนักเรียนมักจะได้ยินบ่อยครั้งมาจำนวน 50 สุภาษิต การเรียนรู้และทำความเข้าใจความหมายของสุภาษิตเหล่านี้ จะช่วยให้นักเรียนมีหลักคิดในการดำเนินชีวิตและสามารถนำไปปรับใช้ให้เกิดประโยชน์ได้ครับ
สำหรับนักเรียนที่ต้องการทบทวนความรู้พื้นฐานและความแตกต่างระหว่างถ้อยคำประเภทต่าง ๆ สามารถกลับไปอ่านได้ที่หน้าหลักเรื่อง สุภาษิตไทยคืออะไร นะครับ
50 สุภาษิตไทยที่นักเรียนควรรู้จัก
- ไก่งามเพราะขน คนงามเพราะแต่ง หมายถึง ความสวยงามของคนเรานั้นเกิดขึ้นได้จากการดูแลและปรุงแต่งให้ดูดี
- ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่ หมายถึง การที่คนสองฝ่ายต่างล่วงรู้ความลับหรือจุดอ่อนของกันและกัน
- ขายผ้าเอาหน้ารอด หมายถึง การยอมสละทรัพย์สินสำคัญเพื่อรักษาชื่อเสียงของตนไว้
- ขี่ช้างจับตั๊กแตน หมายถึง การลงทุนลงแรงอย่างมากเพื่อทำสิ่งเล็กน้อย ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่คุ้มค่า
- เข้าตามตรอก ออกตามประตู หมายถึง การกระทำสิ่งใด ๆ ตามธรรมเนียมประเพณีที่ถูกต้องและดีงาม
- เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้า หมายถึง การเตรียมตัวให้พร้อมอยู่เสมอและไม่ประมาท
- คนดีตกน้ำไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้ หมายถึง คนที่ทำความดีอยู่เสมอย่อมแคล้วคลาดจากภยันตรายต่าง ๆ
- คนเดียวหัวหาย สองคนเพื่อนตาย หมายถึง การทำสิ่งใดคนเดียวย่อมเสี่ยงอันตราย แต่หากทำร่วมกับเพื่อนจะปลอดภัยกว่า
- คบคนดีเป็นศรีแก่ตัว คบคนชั่วอัปราชัย หมายถึง การเลือกคบคนดีจะนำความเจริญมาให้ ในทางกลับกัน การคบคนชั่วจะนำมาซึ่งความเสื่อมเสีย
- คบคนพาล พาลพาไปหาผิด คบบัณฑิต บัณฑิตพาไปหาผล หมายถึง การเลือกคบเพื่อนย่อมมีผลต่ออนาคต คบเพื่อนชั่วย่อมชักนำไปในทางที่ผิด คบเพื่อนดีย่อมนำพาสู่ความสำเร็จ
- คบคนให้ดูหน้า ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ หมายถึง การจะคบใครหรือทำสิ่งใด ควรพิจารณาให้รอบคอบและละเอียดถี่ถ้วนเสียก่อน
- ความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด หมายถึง การมีความรู้มากแต่ไม่สามารถนำมาใช้แก้ปัญหาหรือปฏิบัติให้เกิดประโยชน์แก่ตนเองได้
- คับที่อยู่ได้ คับใจอยู่ยาก หมายถึง ความอึดอัดใจนั้นทุกข์ทรมานยิ่งกว่าความลำบากกายหรือสถานที่ที่คับแคบ
- จับปลาสองมือ หมายถึง การมุ่งหวังจะเอาประโยชน์สองทางพร้อมกัน สุดท้ายมักไม่สำเร็จสักทาง
- ช้างตายทั้งตัว เอาใบบัวปิด หมายถึง ความผิดร้ายแรงซึ่งเป็นที่รับรู้กันโดยทั่วแล้ว ย่อมไม่สามารถปิดบังได้
- ดูวัวให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ หมายถึง การจะเลือกใครมาเป็นคู่ครองให้พิจารณาไปถึงวงศ์ตระกูลและนิสัยใจคอของมารดา เพราะลูกไม้มักหล่นไม่ไกลต้น
- ตามใจปากมากหนี้ หมายถึง การใช้จ่ายเงินตามใจเพื่อการกิน ย่อมทำให้เป็นหนี้สินได้ง่าย
- นายว่า ขี้ข้าพลอย หมายถึง การผสมโรงพูดตามเจ้านายหรือผู้มีอำนาจไปในทางที่ผิด
- น้ำท่วมปาก หมายถึง การที่รู้ความจริงแต่ไม่สามารถพูดออกมาได้เพราะเกรงจะมีภัยแก่ตนหรือผู้อื่น
- น้ำพึ่งเรือ เสือพึ่งป่า หมายถึง การพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันในหมู่สังคม
- น้ำลดตอผุด หมายถึง เมื่อคนหมดอำนาจวาสนา ความชั่วที่เคยทำไว้ก็จะปรากฏออกมา
- น้ำเชี่ยวอย่าขวางเรือ หมายถึง อย่าขัดขวางผู้มีอำนาจหรือเหตุการณ์ที่กำลังรุนแรง เพราะอาจเกิดอันตรายได้
- เนื้อไม่ได้กิน หนังไม่ได้รองนั่ง เอากระดูกมาแขวนคอ หมายถึง การต้องเข้าไปรับเคราะห์ในเรื่องที่ตนเองไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องหรือได้รับผลประโยชน์เลย
- ปลาหมอตายเพราะปาก หมายถึง คนที่ได้รับความเดือดร้อนหรืออันตรายเพราะคำพูดของตนเอง
- ปากคนยาวกว่าปากกา หมายถึง คำพูดของคนสามารถแพร่กระจายไปได้รวดเร็วและกว้างไกลกว่าสิ่งใด
- ปากเป็นเอก เลขเป็นโท หนังสือเป็นตรี ชั่วดีเป็นตรา หมายถึง การพูดจาเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการประสบความสำเร็จ รองลงมาคือความรู้ด้านการคำนวณและการอ่านเขียน แต่สุดท้ายแล้วความดีความชั่วคือสิ่งที่ตัดสินคุณค่าของคน
- พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง หมายถึง การนิ่งเงียบในบางสถานการณ์มีค่ามากกว่าการพูดออกไป เพราะการพูดอาจก่อให้เกิดผลเสียได้
- มีเงินเขานับว่าเป็นน้อง มีทองเขานับว่าเป็นพี่ หมายถึง เมื่อมีฐานะร่ำรวย ใคร ๆ ก็อยากเข้ามาเป็นญาติมิตรด้วย
- ไม้อ่อนดัดง่าย ไม้แก่ดัดยาก หมายถึง การอบรมสั่งสอนเด็กย่อมทำได้ง่ายกว่าการอบรมสั่งสอนผู้ใหญ่
- รักยาวให้บั่น รักสั้นให้ต่อ หมายถึง หากต้องการคบหากันไปนาน ๆ ให้ตัดเรื่องบาดหมางใจทิ้งไป หากต้องการคบกันสั้น ๆ ก็ให้ผูกใจเจ็บต่อไป
- รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี หมายถึง การอบรมสั่งสอนหรือลงโทษลูกเมื่อทำผิด เป็นเพราะความรักและปรารถนาดีจากพ่อแม่
- รู้ไว้ใช่ว่า ใส่บ่าแบกหาม หมายถึง การเรียนรู้สิ่งต่าง ๆ ไว้ไม่ถือเป็นเรื่องเสียหายหรือลำบาก แต่จะเป็นประโยชน์ในอนาคต
- เล่นกับหมา หมาเลียปาก หมายถึง การลดตัวลงไปคลุกคลีกับคนพาลหรือคนที่ไม่รู้จักกาลเทศะ อาจถูกล่วงเกินได้
- โลภมาก ลาภหาย หมายถึง การที่อยากได้มากเกินไปจนสุดท้ายไม่ได้อะไรเลย
- วัวใครเข้าคอกคนนั้น หมายถึง กรรมสิทธิ์ในสิ่งของย่อมเป็นของเจ้าของ
- ว่าแต่เขา อิเหนาเป็นเอง หมายถึง การตำหนิผู้อื่นในเรื่องใด แต่แล้วตนเองกลับทำเรื่องนั้นเสียเอง
- สี่ตีนยังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง หมายถึง คนเราทุกคนไม่ว่าจะเก่งกาจเพียงใดย่อมมีโอกาสทำผิดพลาดกันได้
- เสน่ห์ปลายจวัก ผัวรักจนตาย หมายถึง ฝีมือในการทำอาหารเป็นเสน่ห์สำคัญอย่างหนึ่งของผู้หญิงที่จะมัดใจสามีได้
- เสียทองเท่าหัว ไม่ยอมเสียผัวให้ใคร หมายถึง การที่ผู้หญิงรักและหวงแหนในศักดิ์ศรีของตนและสามีอย่างยิ่ง
- หุงข้าวประชดหมา ปิ้งปลาประชดแมว หมายถึง การทำประชดด้วยความโกรธ ซึ่งสุดท้ายแล้วตนเองนั่นแหละที่เสียประโยชน์
- ให้ทุกข์แก่ท่าน ทุกข์นั้นถึงตัว หมายถึง การคิดร้ายหรือทำไม่ดีต่อผู้อื่น ผลกรรมนั้นย่อมย้อนกลับมาสู่ตนเอง
- อย่าชิงสุกก่อนห่าม หมายถึง อย่าทำในสิ่งที่ไม่เหมาะสมก่อนถึงเวลาอันควร
- อย่าชี้โพรงให้กระรอก หมายถึง อย่าชี้แนะช่องทางให้แก่คนที่ฉลาดหรือเจ้าเล่ห์อยู่แล้ว
- อย่าเห็นขี้ดีกว่าไส้ หมายถึง อย่าเห็นคนอื่นมีความสำคัญมากกว่าญาติพี่น้องของตนเอง
- อย่าเอาจมูกคนอื่นหายใจ หมายถึง ควรพึ่งพาตนเอง อย่าหวังพึ่งแต่ความช่วยเหลือของผู้อื่น
- อย่าเอาทองไปลู่กระเบื้อง หมายถึง อย่าลดตัวลงไปต่อสู้หรือมีเรื่องกับคนพาล เพราะมีแต่จะเสียเกียรติ
- อย่าเอาพิมเสนไปแลกกับเกลือ หมายถึง อย่าลดคุณค่าของสิ่งที่ดีกว่าไปแลกกับสิ่งที่ด้อยกว่า
- อย่าเอาลูกเขามาเลี้ยง อย่าเอาเมี่ยงเขามาอม หมายถึง อย่ารับภาระของคนอื่นมาเป็นของตน หรืออย่าชื่นชมในสิ่งที่ไม่ใช่ของตน
- อย่าแกว่งเท้าหาเสี้ยน หมายถึง การอยู่ดีไม่ว่าดี ไปหาเรื่องเดือดร้อนใส่ตัวโดยไม่จำเป็น
- อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน จะจนใจเอง หมายถึง คำเตือนให้ใช้ชีวิตด้วยความไม่ประมาท อย่าเชื่อใจใครง่ายเกินไป
สุภาษิตทั้ง 50 คำนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของภูมิปัญญาไทยที่ตกทอดกันมานะครับ ผมหวังว่านักเรียนจะนำคติสอนใจเหล่านี้ไปไตร่ตรองและปรับใช้ เพื่อเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตที่ดีงามต่อไปครับ
