30 สุภาษิตสอนใจ คติเตือนใจจากภูมิปัญญาไทย
สวัสดีครับนักเรียนทุกคน สุภาษิตไทยนั้นมีมากมาย แต่มีกลุ่มหนึ่งที่มีคุณค่าอย่างยิ่ง คือ "สุภาษิตสอนใจ" ซึ่งเป็นถ้อยคำที่มุ่งให้คติเตือนสติและเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตโดยตรง ในบทความนี้ผมได้คัดเลือกสุภาษิตสอนใจที่สำคัญมา 30 คำ เพื่อให้นักเรียนได้ศึกษาและนำไปเป็นหลักคิดในการเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่ดีต่อไปครับ
สำหรับความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับสุภาษิตโดยละเอียด นักเรียนสามารถทบทวนได้ที่บทความหลัก สุภาษิตไทยคืออะไร นะครับ
30 สุภาษิตไทยที่ให้คติสอนใจ
- คบคนพาล พาลพาไปหาผิด คบบัณฑิต บัณฑิตพาไปหาผล หมายถึง การเลือกคบเพื่อนเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง เพราะเพื่อนที่ไม่ดีย่อมชักนำไปในทางเสื่อมเสีย ส่วนเพื่อนที่ดีจะนำพาสู่ความเจริญ
- ความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด หมายถึง การมีความรู้มากแต่ไม่สามารถนำมาใช้แก้ปัญหาให้ตนเองได้ หรือมีความประพฤติไม่ดีจนความรู้ที่มีอยู่ไม่เกิดประโยชน์
- คับที่อยู่ได้ คับใจอยู่ยาก หมายถึง ความทุกข์ใจนั้นร้ายแรงและทนได้ยากกว่าความลำบากทางกายหรือการอยู่ในสถานที่ที่คับแคบ
- ดูวัวให้ดูหาง ดูนางให้ดูแม่ หมายถึง การจะประเมินสิ่งใดหรือบุคคลใด ควรพิจารณาจากพื้นฐานและวงศ์ตระกูลประกอบด้วย
- ตามใจปากมากหนี้ หมายถึง การกินหรือใช้จ่ายตามใจชอบโดยไม่ยับยั้งชั่งใจ ย่อมนำไปสู่การเป็นหนี้สินได้
- เนื้อไม่ได้กิน หนังไม่ได้รองนั่ง เอากระดูกมาแขวนคอ หมายถึง การต้องเข้าไปรับเคราะห์ในเรื่องที่ตนเองไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องหรือได้รับผลประโยชน์เลย
- ปากเป็นเอก เลขเป็นโท หนังสือเป็นตรี ชั่วดีเป็นตรา หมายถึง การสื่อสารเป็นทักษะที่สำคัญที่สุด รองลงมาคือความสามารถด้านการคำนวณและการอ่านเขียน แต่สิ่งที่ตัดสินคุณค่าของคนอย่างแท้จริงคือความดีความชั่ว
- พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง หมายถึง ในบางสถานการณ์ การนิ่งเงียบย่อมมีค่าและก่อเกิดผลดีมากกว่าการพูดออกไป
- มีเงินเขานับว่าเป็นน้อง มีทองเขานับว่าเป็นพี่ หมายถึง เมื่อมีฐานะร่ำรวย ผู้คนก็มักจะอยากเข้ามาผูกมิตรเป็นญาติพี่น้องด้วย
- ไม้อ่อนดัดง่าย ไม้แก่ดัดยาก หมายถึง การอบรมสั่งสอนเด็กย่อมทำได้ง่ายและเกิดผลดีกว่าการพยายามเปลี่ยนแปลงผู้ใหญ่ที่มีความคิดฝังแน่นแล้ว
- รักยาวให้บั่น รักสั้นให้ต่อ หมายถึง หากต้องการรักษามิตรภาพให้ยืนยาว ควรตัดเรื่องบาดหมางใจทิ้งไปเสีย
- รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี หมายถึง การอบรมสั่งสอนหรือลงโทษลูกเมื่อทำผิด เป็นสิ่งที่เกิดจากความรักและความปรารถนาดีของพ่อแม่
- รู้ไว้ใช่ว่า ใส่บ่าแบกหาม หมายถึง การเรียนรู้สิ่งต่าง ๆ เก็บไว้เป็นความรู้ ไม่ใช่เรื่องเสียหายหรือเป็นภาระหนักหนาแต่อย่างใด
- สี่ตีนยังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้พลั้ง หมายถึง เตือนสติว่าไม่ว่าจะเก่งกาจเพียงใด ทุกคนก็มีโอกาสทำผิดพลาดได้ จึงไม่ควรประมาท
- ให้ทุกข์แก่ท่าน ทุกข์นั้นถึงตัว หมายถึง การคิดร้ายหรือทำไม่ดีต่อผู้อื่น ผลกรรมนั้นย่อมย้อนกลับมาสู่ตนเองในที่สุด
- อย่าชี้โพรงให้กระรอก หมายถึง อย่าแนะนำหรือชี้ช่องทางให้แก่คนที่ฉลาดหรือเจ้าเล่ห์อยู่แล้ว เพราะเขาอาจนำไปใช้ในทางที่ไม่ดี
- อย่าเห็นขี้ดีกว่าไส้ หมายถึง อย่าเห็นคนอื่นมีความสำคัญมากกว่าญาติพี่น้องของตน
- อย่าเอาทองไปลู่กระเบื้อง หมายถึง อย่าลดตัวลงไปต่อกรกับคนพาลหรือคนชั่ว เพราะมีแต่จะทำให้ตนเองเสียเกียรติ
- อย่าเอาพิมเสนไปแลกกับเกลือ หมายถึง อย่าลดคุณค่าของสิ่งที่ดีกว่าไปแลกกับสิ่งที่ด้อยกว่าอย่างไม่สมเหตุสมผล
- อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน จะจนใจเอง หมายถึง สอนให้ใช้ชีวิตด้วยความไม่ประมาท อย่าเชื่อใจใครง่ายจนเกินไป เพราะอาจนำความเดือดร้อนมาให้
- ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว หมายถึง ผู้ที่ทำกรรมดี ย่อมได้รับผลดีตอบแทน ส่วนผู้ที่ทำกรรมชั่ว ย่อมได้รับผลชั่วตอบสนอง
- ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน หมายถึง การพึ่งพาความสามารถและสติปัญญาของตนเองเป็นสิ่งที่ดีที่สุด
- น้ำขึ้นให้รีบตัก หมายถึง เมื่อมีโอกาสดี ๆ เข้ามาในชีวิต ควรรีบใช้โอกาสนั้นให้เป็นประโยชน์ อย่าปล่อยให้ผ่านไป
- อดเปรี้ยวไว้กินหวาน หมายถึง การยอมอดทนต่อความลำบากในปัจจุบัน เพื่อรอคอยความสุขสบายหรือผลลัพธ์ที่ดีกว่าในอนาคต
- ฝนทั่งให้เป็นเข็ม หมายถึง การใช้ความเพียรพยายามอย่างที่สุด แม้ต้องทำสิ่งที่ยากลำบากก็สามารถประสบความสำเร็จได้
- ปิดทองหลังพระ หมายถึง การทำความดีโดยไม่หวังผลตอบแทนหรือการยอมรับจากผู้อื่น
- เข้าเมืองตาหลิ่ว ต้องหลิ่วตาตาม หมายถึง การรู้จักปรับตัวให้เข้ากับสังคมและวัฒนธรรมของสถานที่ที่เราอาศัยอยู่
- ช้า ๆ ได้พร้าสองเล่มงาม หมายถึง การทำงานอย่างค่อยเป็นค่อยไป ด้วยความรอบคอบและประณีต ย่อมให้ผลงานที่ดีและมีคุณภาพ
- ความกตัญญูกตเวทีเป็นเครื่องหมายของคนดี หมายถึง การรู้คุณและตอบแทนบุญคุณของผู้มีพระคุณ เป็นคุณสมบัติที่สำคัญของคนดี
- วัวหายล้อมคอก หมายถึง การคิดหาทางป้องกันหลังจากที่เกิดความเสียหายไปแล้ว ซึ่งมักจะสายเกินแก้
ผมหวังว่าสุภาษิตสอนใจทั้ง 30 คำนี้ จะเป็นดั่งแสงสว่างนำทางให้นักเรียนได้ใช้เป็นหลักในการคิดและตัดสินใจเรื่องต่าง ๆ ในชีวิต เพื่อเติบโตไปเป็นผู้ใหญ่ที่มีทั้งความรู้และคุณธรรมนะครับ
