"เสียม" และ "เสียมราฐ": ความหมายในภาษาเขมรและการรับรู้ในปัจจุบัน

ในฐานะที่ผมได้ศึกษาและสอนเกี่ยวกับประวัติศาสตร์และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ผมพบว่ามีคำศัพท์หลายคำที่น่าสนใจและมีเบื้องหลังทางประวัติศาสตร์ที่ลึกซึ้ง หนึ่งในนั้นคือคำว่า "เสียม" และชื่อเมือง "เสียมราฐ" ซึ่งคนไทยคุ้นเคยกันดี แต่หลายคนอาจยังไม่ทราบว่าในมุมมองและภาษาของชาวกัมพูชา คำเหล่านี้มีความหมายและที่มาอย่างไร วันนี้ผมจะมาอธิบายให้เข้าใจกันอย่างชัดเจนครับ

"เสียม" คือใครในภาษาเขมร

คำว่า "เสียม" (ในภาษาเขมรออกเสียงว่า "เซียม") เป็นคำที่ชาวกัมพูชาใช้เรียกคนจากดินแดนที่เป็นประเทศไทยในปัจจุบันมาตั้งแต่สมัยโบราณ คำนี้ตรงกับคำว่า "สยาม" นั่นเองครับ จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เช่น ศิลาจารึกต่าง ๆ ของอาณาจักรขอม ได้มีการใช้คำว่า "เสียม" เพื่ออ้างถึงกลุ่มคนที่อาศัยอยู่ในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยามาเป็นเวลาหลายร้อยปี

แม้ว่าในปัจจุบัน ประเทศไทยจะเปลี่ยนชื่อจาก "สยาม" มาเป็น "ไทย" อย่างเป็นทางการแล้วก็ตาม แต่ในภาษาพูดและเอกสารบางชิ้นของกัมพูชา ก็ยังคงมีการใช้คำว่า "เสียม" อยู่บ้าง อย่างไรก็ตาม คำที่ใช้เรียกประเทศไทยและคนไทยอย่างเป็นทางการในปัจจุบันคือคำว่า "ไถ" (ออกเสียงว่า "ไท") ซึ่งเป็นการทับศัพท์จากคำว่า "ไทย" โดยตรง ดังนั้น การใช้คำว่า "เสียม" หรือ "ไถ" จึงขึ้นอยู่กับบริบทและความคุ้นเคยของผู้พูดแต่ละคน

ที่มาและความหมายของ "เสียมราฐ" ที่ชาวเขมรเรียก

สำหรับเมืองท่องเที่ยวชื่อดังที่คนไทยรู้จักกันในชื่อ "เสียมราฐ" นั้น ในความเป็นจริงแล้ว ชาวกัมพูชาจะเรียกเมืองนี้ว่า "เสียมเรียบ" (សៀមរាប) ซึ่งหากแปลตามตัวอักษรจะมีความหมายที่น่าสนใจอย่างยิ่ง

• เสียม (សៀម) หมายถึง สยาม หรือคนไทย
• เรียบ (រាប) หมายถึง ราบ, พ่ายแพ้, ปราชัย

ดังนั้น เมื่อรวมกัน "เสียมเรียบ" จึงมีความหมายตรงตัวว่า "สยามพ่ายแพ้" หรือ "สยามราบคาบ" ชื่อนี้มีที่มาจากตำนานพื้นบ้านและพงศาวดารของกัมพูชาที่กล่าวถึงชัยชนะของกษัตริย์เขมรเหนือกองทัพสยามในอดีต ว่ากันว่าในสมัยสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจ้าสามพระยา) แห่งอยุธยา ได้ยกทัพไปตีนครธม แต่ถูกกองทัพเขมรตีกลับจนพ่ายแพ้ไป เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองชัยชนะครั้งสำคัญนี้ จึงได้มีการตั้งชื่อสมรภูมิดังกล่าวว่า "เสียมเรียบ"

ในทางกลับกัน ฝั่งไทยได้เรียกชื่อเมืองนี้ว่า "เสียมราฐ" ซึ่งอาจเป็นการปรับเสียงเพื่อให้มีความหมายในทางบวกมากขึ้น โดยคำว่า "ราฐ" มาจากคำว่า "รัฐ" (State) ทำให้ "เสียมราฐ" มีความหมายว่า "รัฐของสยาม" หรือ "ดินแดนของสยาม" ซึ่งสะท้อนถึงมุมมองทางประวัติศาสตร์ที่แตกต่างกันระหว่างสองชาติได้อย่างชัดเจน

บทสรุป: ความแตกต่างทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนผ่านชื่อเรียก

จะเห็นได้ว่าเพียงแค่ชื่อเรียกบุคคลและสถานที่ ก็สามารถบอกเล่าเรื่องราวทางประวัติศาสตร์และความสัมพันธ์อันยาวนานระหว่างไทยกับกัมพูชาได้เป็นอย่างดี คำว่า "เสียม" คือชื่อดั้งเดิมที่ชาวเขมรใช้เรียกชาวสยาม ส่วน "เสียมเรียบ" (เสียมราฐ) ก็เป็นชื่อเมืองที่สะท้อนมุมมองทางประวัติศาสตร์จากฝั่งกัมพูชาถึงชัยชนะที่มีต่อสยาม การทำความเข้าใจที่มาและความหมายของคำเหล่านี้ ไม่เพียงแต่ให้ความรู้ทางประวัติศาสตร์และภาษาศาสตร์ แต่ยังช่วยให้เราเข้าใจมุมมองของประเทศเพื่อนบ้านได้ดียิ่งขึ้นอีกด้วยครับ