50 คำพังเพยยอดฮิต พร้อมความหมายและตัวอย่าง
สวัสดีครับนักเรียนทุกคน วันนี้ผมจะพาไปรู้จักกับ “คำพังเพย” ซึ่งเป็นถ้อยคำเปรียบเทียบที่มีเสน่ห์และสะท้อนภูมิปัญญาของคนไทยได้เป็นอย่างดี การเรียนรู้คำพังเพยจะช่วยให้นักเรียนเข้าใจนัยของการสื่อสารและสามารถนำไปปรับใช้เพื่อเพิ่มสีสันให้กับการเขียนและการพูดได้ครับ
คำพังเพย คืออะไร?
คำพังเพย คือ ถ้อยคำเชิงเปรียบเทียบที่กล่าวขึ้นมากลาง ๆ เพื่อสะท้อนความคิดเห็นต่อเหตุการณ์ พฤติกรรม หรือสถานการณ์ต่าง ๆ โดยไม่ได้มุ่งเน้นการสั่งสอนโดยตรงเหมือนสุภาษิต แต่จะมีลักษณะเป็นการติชมหรือแสดงความเห็นเพื่อให้ผู้ฟังได้ฉุกคิดและตีความด้วยตนเอง คำพังเพยจึงเปรียบเสมือนกระจกที่สะท้อนภาพสังคมและธรรมชาติของมนุษย์อย่างแยบคายครับ
คำพังเพยนั้นจะแตกต่างจาก สุภาษิต ตรงที่ไม่ได้มุ่งเน้นการสั่งสอนโดยตรง แต่เป็นการกล่าวเปรียบเปรยถึงสถานการณ์หรือพฤติกรรมต่าง ๆ เพื่อให้ข้อคิดในเชิงอ้อม ๆ ครับ
นักเรียนสามารถอ่านคำอธิบายฉบับเต็มและเรียนรู้ความแตกต่างโดยละเอียดระหว่างคำพังเพย สุภาษิต และสำนวน ได้ที่หน้าหลัก คำพังเพยไทย ของเรานะครับ
50 คำพังเพยไทยที่ใช้บ่อย
- กรุงศรีอยุธยาไม่สิ้นคนดี
ความหมาย: เมื่อบ้านเมืองหรือองค์กรเกิดวิกฤต ก็ย่อมมีคนดีมีความสามารถเข้ามาช่วยแก้ไขสถานการณ์ได้เสมอ - กลิ้งครกขึ้นภูเขา
ความหมาย: การทำงานที่ยากลำบากอย่างยิ่ง เกินกำลังความสามารถของตนเอง - กว่าถั่วจะสุกงาก็ไหม้
ความหมาย: การทำงานที่ลังเล ตัดสินใจช้า ทำให้เมื่อทำอย่างหนึ่งสำเร็จ ก็ต้องเสียอีกอย่างหนึ่งไป - แกว่งเท้าหาเสี้ยน
ความหมาย: การเข้าไปยุ่งในเรื่องที่ไม่ใช่เรื่องของตนเอง จนทำให้ตัวเองต้องเดือดร้อน - เกลือจิ้มเกลือ
ความหมาย: การแก้เผ็ดหรือตอบโต้กันไปมาอย่างไม่มีใครยอมใคร - เกลือเป็นหนอน
ความหมาย: คนในกลุ่มของตนเองที่คิดคดทรยศ นำความลับไปบอกฝ่ายตรงข้าม - ใกล้เกลือกินด่าง
ความหมาย: การมองข้ามของดีหรือคนที่มีความสามารถที่อยู่ใกล้ตัว - ขมิ้นกับปูน
ความหมาย: คนสองคนที่ไม่ถูกกันอย่างรุนแรง เมื่อเจอกันก็มักจะทะเลาะกันเสมอ - ขว้างงูไม่พ้นคอ
ความหมาย: การทำอะไรแล้วผลร้ายย้อนกลับมาสู่ตัวเองหรือพวกพ้อง - ข้างนอกสุกใส ข้างในเป็นโพรง
ความหมาย: สิ่งที่ดูดีสวยงามแต่ภายนอก แต่แท้จริงแล้วภายในกลับไม่ดีหรือมีข้อบกพร่อง - ข้าวใหม่ปลามัน
ความหมาย: ใช้เปรียบเทียบกับคู่สามีภรรยาที่เพิ่งแต่งงานกันใหม่ ๆ อะไรก็ดูดีไปหมด - เขียนด้วยมือลบด้วยเท้า
ความหมาย: การทำความดีไว้ในตอนแรก แต่กลับมาทำลายความดีนั้นด้วยการกระทำที่ชั่วร้ายในภายหลัง - ขี่ช้างจับตั๊กแตน
ความหมาย: การลงทุนลงแรงไปมากมายเพื่อทำสิ่งเล็ก ๆ ซึ่งไม่คุ้มค่ากัน - ไก่ได้พลอย
ความหมาย: การได้สิ่งที่มีค่ามาไว้ในครอบครอง แต่ไม่รู้คุณค่าของสิ่งนั้น - ชักใบให้เรือเสีย
ความหมาย: การพูดหรือทำอะไรที่ขัดขวาง ทำให้การทำงานส่วนรวมเสียหาย - ซื่อเหมือนแมวนอนหวด
ความหมาย: คนที่ดูภายนอกเหมือนซื่อ ๆ ไม่มีพิษมีภัย แต่จริง ๆ แล้วอาจเป็นคนเจ้าเล่ห์ - สีซอให้ควายฟัง
ความหมาย: การสั่งสอนหรือแนะนำคนที่ไม่มีความสามารถที่จะเข้าใจ ทำให้เสียเวลาเปล่า - ตกกระไดพลอยโจน
ความหมาย: การต้องเข้าไปเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่งโดยไม่มีทางเลี่ยง และต้องเลยตามเลยไป - ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ
ความหมาย: การลงทุนลงแรงหรือทรัพย์สินไปในสิ่งที่ไม่เกิดประโยชน์คุ้มค่า - ทำนาบนหลังคน
ความหมาย: การหาผลประโยชน์ใส่ตนเองบนความทุกข์ยากของผู้อื่น - นอนหลับไม่รู้ นอนคู้ไม่เห็น
ความหมาย: การแสร้งทำเป็นไม่รู้ไม่เห็น เพื่อปฏิเสธความรับผิดชอบ - น้ำกลิ้งบนใบบอน
ความหมาย: คนที่มีจิตใจโลเล ไม่แน่นอน เปลี่ยนไปเปลี่ยนมาง่าย - ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว
ความหมาย: การสื่อถึงความอุดมสมบูรณ์ของบ้านเมืองหรือพื้นที่นั้น ๆ - ดินพอกหางหมู
ความหมาย: การปล่อยให้งานหรือหนี้สินคั่งค้างสะสมขึ้นเรื่อย ๆ จนแก้ไขได้ยาก - เด็ดดอกฟ้า
ความหมาย: การที่ผู้ชายธรรมดาหมายปองหรือได้ผู้หญิงที่สูงศักดิ์กว่าตนเองมาก ๆ มาเป็นคู่ครอง - ปลูกเรือนคร่อมตอ
ความหมาย: การกระทำที่ล่วงล้ำหรือทับสิทธิ์ของผู้อื่น - ปลาตกน้ำตัวโต
ความหมาย: สิ่งของที่หลุดมือหรือพลาดโอกาสไปแล้ว มักจะดูมีค่ามากกว่าความเป็นจริง - ปลาใหญ่กินปลาเล็ก
ความหมาย: ผู้ที่มีอำนาจมากกว่ามักจะข่มเหงหรือเอาเปรียบผู้ที่อ่อนแอกว่า - ปากปราศรัย น้ำใจเชือดคอ
ความหมาย: คนที่พูดจาดีต่อหน้า แต่ในใจกลับคิดร้าย - ผงเข้าตาตัวเอง
ความหมาย: การแก้ปัญหาให้คนอื่นได้ แต่พอเป็นปัญหาของตัวเองกลับแก้ไม่ได้ - ผักชีโรยหน้า
ความหมาย: การทำความดีหรือทำให้ดูดีเพียงผิวเผินเพื่อเอาหน้า - ผีเข้าผีออก
ความหมาย: คนที่มีอารมณ์แปรปรวนง่าย เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย - มดแดงแฝงพวงมะม่วง
ความหมาย: ชายที่ทำทีเป็นห่วงและคอยรับใช้หญิงที่ตนหมายปอง เพื่อหวังได้ใกล้ชิด - รู้อย่างเป็ด
ความหมาย: การรู้หลายอย่าง แต่รู้ไม่จริงหรือไม่เชี่ยวชาญสักอย่างเดียว - เรือล่มในหนอง ทองจะไปไหน
ความหมาย: ทรัพย์สมบัติของคนที่แต่งงานกัน ถึงอย่างไรก็ย่อมตกอยู่ภายในวงศ์ตระกูลของทั้งสองฝ่าย - ลงเรือแป๊ะ ตามใจแป๊ะ
ความหมาย: เมื่อต้องอาศัยหรือพึ่งพาใคร ก็ต้องยอมทำตามความต้องการของเขา - วัวสันหลังขาด
ความหมาย: คนที่เคยทำความผิดมาก่อน มักจะแสดงอาการหวาดระแวงหรือมีพิรุธ - หนีเสือปะจระเข้
ความหมาย: การหนีจากอันตรายอย่างหนึ่ง แต่กลับต้องไปเจอกับอันตรายที่ร้ายกาจไม่แพ้กัน - หนามแหลมบ่มีคนเสี้ยม
ความหมาย: คนที่มีสติปัญญาเฉียบแหลมมาตั้งแต่กำเนิดโดยไม่มีใครสอน - หมาเห่าใบตองแห้ง
ความหมาย: คนที่ชอบพูดจาเอะอะโวยวาย ทำทีเป็นเก่งกล้า แต่จริง ๆ แล้วขี้ขลาด - หมาสองราง
ความหมาย: คนที่ทำตัวเข้าด้วยทั้งสองฝ่ายที่ไม่เป็นมิตรกัน เพื่อหวังประโยชน์ส่วนตน - หุงข้าวประชดหมา ปิ้งปลาประชดแมว
ความหมาย: การทำประชดด้วยความโกรธ ซึ่งผลร้ายกลับเกิดแก่ตนเอง - เหยียบขี้ไก่ไม่ฝ่อ
ความหมาย: คนที่หยิบโหย่ง ทำอะไรไม่จริงจัง ไม่มีความอดทน - เห็นช้างขี้ ขี้ตามช้าง
ความหมาย: การทำเลียนแบบคนมั่งมี ทั้ง ๆ ที่ตนเองไม่มีกำลังทรัพย์พอ - ยกภูเขาออกจากอก
ความหมาย: การหมดสิ้นจากความวิตกกังวล รู้สึกโล่งใจอย่างที่สุด - กระต่ายขาเดียว
ความหมาย: การยืนกรานปฏิเสธในสิ่งที่ตนเองทำผิด ไม่ยอมรับความจริง - คางคกขึ้นวอ
ความหมาย: คนที่มีฐานะต่ำต้อย พอได้ดีแล้วมักแสดงกิริยาอวดดี ลืมตัว - งูกินหาง
ความหมาย: เรื่องราวที่เกี่ยวโยงกันเป็นทอด ๆ วนเวียนไม่รู้จบ - น้ำซึมบ่อทราย
ความหมาย: รายได้หรือผลประโยชน์ที่เข้ามาเรื่อย ๆ ไม่ขาดสาย แม้จะทีละน้อยก็ตาม - วันพระไม่มีหนเดียว
ความหมาย: วันนี้ยังเอาชนะไม่ได้ ก็ยังมีโอกาสในวันข้างหน้า (มักใช้ในเชิงท้าทาย)
คำแนะนำการจดจำและฝึกใช้
- จดเป็นกลุ่มตามหัวข้อ เช่น กลุ่มสัตว์ กลุ่มการเกษตร กลุ่มธรรมชาติ เพื่อช่วยจำ
- ฝึกใช้ในประโยคตัวอย่างสั้น ๆ และทบทวนเป็นประจำ
- ทำบัตรคำ (flashcards) ด้านหน้าเขียนคำพังเพย ด้านหลังเขียนความหมายและตัวอย่าง
- ทำแบบทดสอบ Quiz ที่ให้ฝึกเกี่ยวกับคำพังเพย
ผมหวังว่านักเรียนจะได้ทั้งความรู้และความเพลิดเพลินจากคำพังเพยทั้ง 50 คำที่นำมาฝากในวันนี้นะครับ การสังเกตและทำความเข้าใจความหมายที่ซ่อนอยู่ จะช่วยให้นักเรียนใช้ภาษาไทยได้อย่างแตกฉานยิ่งขึ้นครับ
